Bước vào bên trong ga, tôi cẩn thận đứng nép vào một góc để quan sát mọi chuyển động. Hình như cái máu du kích đã ngấm sâu vào mỗi chúng ta từ thời anh hùng Núp, thấy tây chui ngay vào bụi. Tôi nhận ra vài điều: người Nga chăm xếp hàng, không nói to, đi khá nhanh nhưng không hề dẫm phải chân nhau. Để vào ga, đầu tiên họ xếp hàng ở quầy bán vé, mua đồng giê-tôn tròn bằng nhựa(giờ là thẻ từ bằng giấy) sau đó dùng tay phải nhét sâu vào khe máy tự động để đi qua một trong gần chục cửa vào có gắn thiết bị cảm biến. Quan trọng nhất phải vào đúng cửa mình, nhầm cửa khác là hai càng cua bằng sắt bọc cao su sẽ từ trong phi ra sập khá đau. Tây cao, hai cái càng ấy ra khoảng ngang đùi hoặc đầu gối họ, Việt Nam mình thấp nên sẽ bị sập ở đoạn hông với Nam và khoảng bụng với Nữ. Nhiều người hay đi trốn vé bị sập lâu thành quen rồi cũng hết đau, nhưng về sau khó sinh nở mà chả biết tại sao. Hồi ấy cái công đoạn bố của giản đơn này với tôi ngang bị nhốt dưới khoang tàu ngầm kilo bây giờ. Hóa ra kiến thức nhiều khi đơn giản chỉ là sự bắt chước đến thành thục. Nhờ xem nhuyễn bộ phim "Hãy liệu hồn đấy" tôi qua cửa sập khá dễ dàng, theo thang cuốn xuống lòng ga sâu dưới mặt đất khoảng 15-20 mét. Nhớ lời dặn của thằng em tôi đứng bên phải thang cuốn bởi lề bên trái dành cho những khách vội, muốn tranh thủ thời gian. Thay đổi thói quen cố hữu phải nói là rất khó. Bên ta hễ lên xe là phóng vút, đi bộ lại cực thong thả kể cả lúc đi làm. Bên này tây đi bộ thoăn thoắt như chạy, không guồng nhanh theo họ rất khó đi. Sau này có lần tôi chia sẻ với mấy người bạn Nga về sự khác biệt này, họ rất ngạc nhiên: "Hình như các anh bị ngược, đi bộ mới cần nhanh để tiết kiệm thời gian, đi xe nhanh làm gì cho nguy hiểm". Ngẫm thấy có khi bạn nói đúng: nhà mình bị ngược, không chỉ riêng chuyện đi lại. Xuống đến lòng ga, trái với những gì được đọc về những công trình hội họa - kiến trúc tuyệt đẹp trong những nhà ga xe điện ngầm của Mátxcơva, tôi chỉ thấy có hai hàng cột xù xì,khô khan, vuông vức chạy từ đầu đến cuối. Sàn và tường lát gạch men màu cháo lòng. Sau mới biết chỉ trong trung tâm mới đẹp, các ga khác đơn điệu và xấu như ga Hàng Cỏ. Chả có gì để ngắm tôi chuyển sang việc định hướng. Không khó lắm vì đã có chỉ dẫn của ông bạn sang trước mấy năm: "Nhớ nhé, khi tàu chạy vào trung tâm thành phố giọng trên loa phát thanh sẽ là giọng Nam, còn từ trung tâm ra sẽ là giọng Nữ". Thế mà bảo tây nó không trọng Nam khinh Nữ. Toa tàu điện ngầm hồi ấy bao giờ cũng có 3 cửa, khi đỗ phải đợi khách bên trong ra hết mới được vào. Bên trong, cũng theo cẩm nang của ông bạn, tôi tìm chỗ trống ở phần toa không ghi dòng: "Dành cho người cao tuổi, phụ nữ có thai và khách có trẻ em đi cùng". Chợt nhớ chuyện vui: "Một bà cụ kêu đau chân nài nỉ cậu thanh niên nhường chỗ trên tàu. Cậu thanh niên vặn vẹo: - Thế hồi bằng tuổi cháu bà có nhường chỗ cho người già không? – Có chứ, chưa kịp hỏi bà đã nhường. – Đấy, vì thế mà giờ bà bị đau chân đấy. – Nói xong cậu thanh niên thản nhiên cúi xuống đọc sách tiếp". Thực tế không như vậy, tôi để ý thấy ở đây chuyện nhường chỗ cho người già và phụ nữ trên tàu xe là mặc định. Đó cũng là một những điểm lạc hậu của nước Nga so với Việt Nam. Bên ta người già không bao giờ đi phương tiện công cộng, phụ nữ thì lên tàu xe là được tán tỉnh mời ngồi, không ngồi đố yên thân.
Định bụng sẽ chu du bằng tàu điện ngầm khắp thủ đô nhưng tôi buộc phải thay đổi kế hoạch vì choáng ngợp trước quy mô và độ phức tạp của "Thành phố ngầm". Hệ thống tàu điện ngầm(Metro) của Mátxcơva khi đó đã 57 tuổi, dài 240km, gồm 8 đường nhánh, 1 đường tròn nối các đường nhánh với nhau, 150 ga. Riêng tổng chiều dài các thang bộ và thang cuốn lên xuống đã bằng từ Hà Nội xuống Hải Dương. Vào giờ cao điểm, trung bình các đoàn tàu với 8 toa xuất phát cách nhau có 85 giây. Đảm bảo cho hoạt động cường độ cao và chính xờ xác như đồng hồ của cả hệ thống Metro chuyên chở tới hơn 8 triệu lượt khách/ngày này là gần 25 nghìn nhân viên. Nói chung là choáng hết cả váng.













